Yon ri nan Montréal ki pote non yon moun ki te fè komès esklav
Frédéric Boisrond ·
« Code nwa » a, òdonans royal 1685 ki t ap gouvène esklavaj nan koloni fransèz yo, te fòmèlman epi inanimman abwoge pa Asanble nasyonal fransèz la le 28 me 2026.
Se pa youn, men kat awondisman Montréal ki pote fyèman non ri «Colbert» ki soti nan prenon Jean-Baptiste, «papa Kòd Nwa a» jan sosyològ Frédéric Boisrond raple li nan yon lèt ouvè bay mayrès Montréal la. Nan korespondans sa a, li rele pou yo revize toponimy sa a.
« Jean-Baptiste Colbert se papa Kòd Nwa a, yon ansanm tèks juridik ki te legalize epi òganize mete an esklavaj fanm, gason ak timoun nwa nan koloni franse yo », fè M. Boisrond sonje. Sepandan, Lafrans li menm fèk debarase kò l ak tèks sa yo, gen kèk jou de sa.
«Kòd Nwa a», òdonans rwayal 1685 ki te regle esklavaj nan koloni franse yo, te fòmèlman epi unanimman abwoge pa Asanble Nasyonal franse a le 28 me 2026. Byenke esklavaj te aboli an 1848, kèk tèks kolonyalis te toujou rete nan arsenal juridik franse a.
Men lèt Frédéric Boisrond nan entegralite li
*Laval, le 9 jen 2026 Madame Soraya Martinez Ferrada Mayrès Montréal
Objè: Demann pou revizyon denominasyon ri Colbert nan plizyè awondisman Montréal (lèt ouvè).
Madame Mayrès, Pa prezant sa a, mwen souhete soumèt ou yon demann ki vize revizyon denominasyon ri k ap pote non «Colbert» yo, espesyalman nan awondisman Ahuntsic-Cartierville, Saint-Léonard, Pierrefonds-Roxboro ak Rivière-des-Prairies–Pointe-aux-Trembles. Ri sa yo rann omaj a ideyològ sistèm esklavajis franse a.
Dapre enfòmasyon ki disponib sou sit Commission de toponymie du Québec la, ri sa yo te nome an omaj a Jean-Baptiste Colbert. Pèsonaj sa a se papa Kòd Nwa a, yon ansanm tèks juridik ki te ankadre epi enstitisyonalize esklavaj nan koloni franse yo.
Se nan men Jean-Baptiste Colbert nou dwe legalizasyon dezimànizasyon ak asèvisman dè santèn de milye gason, fanm ak timoun nwa, ke li te enpoze epi mare estati objè yo.
Jean-Baptiste Colbert fè esklav la tounen yon «mebl» ke yo te ka achte, vann, echanje oswa detwi tankou nenpòt lòt bagay. Kòd Nwa a te bay mèt la dwa pou mutile esklav li yo, make yo ak fè cho epi pini ak lanmò moun ki te eseye kouri. Evidamman, piske yon mebl pa ka temwaye devan lajistis, ti fi ak fanm nwa pa te kapab pote plent pou kadejak. Yon nèg nwa pa te kapab pousui bourreau li, yon bourreau ki, legalman, pa t an youn.
Yon deziyasyon toponimikal pa janm netwòl. Li reflete chwa memwa ak valè kolektif. Konnen, Madame Mayrès, ke Kòd Nwa a se kad juridik Jean-Baptiste Colbert te konsevwa epi pwomouva pou legalize vyolans ekstrèm rejim esklavajis la ak enpinite mèt yo, fè omaj a yon moun konsa nan espas piblik nou an reprezante, nan je mwen, yon endekans ak yon ensilt pou tout Montreyalèz ak Montreyalè.
Refleksyon mwen an kadre an plis nan yon kontèks entènasyonal ak politik pi laj. Le 25 mas 2026, Asanble Jeneral Nasyon Zini yo te adopte yon rezolisyon ki kalifye trafik transatlantik ak esklavaj kòm «krim pi grav kont imanite». Nan kontèks sa a, prezans yon denominasyon k ap fè omaj a Jean-Baptiste Colbert nan Montréal, tankou nenpòt kote nan Québec, sanble mwen totalman enpwòp epi kontrè ak valè diyite imen ak valè vil ou la. Asanble Nasyonal franse a, pou pati pa li, te ofisyèlman abwoge Kòd Nwa a le 28 me 2026.
Li posib, tankou nan peyi sa kote tèks sa a te tonbe nan bliye achiv yo, ke denominasyon ri Colbert nan Montréal te tonbe nan achiv bliye a. Mwen mande ou, Madame Mayrès, pou korije anomali sa a en inisyant demach ki nesesè yo pou redeziyasyon vwa sikilasyon sa yo.
Imajine, Madame Mayrès, pòte senbolik ak pedagojik ke ranplasman non Jean-Baptiste Colbert pa non yon fanm oswa yon gason ki te batay pou libète ak emansipasyon moun nwa yo ta genyen, pou yo rekonèt yo kòm èt imen a pati antye, sitwayen ak sitwayèn egalite dwa. Mwen rete disponib pou founi tout enfòmasyon konplemantè ki jije itil oswa pou patisipe nan tout konsiltasyon oswa refleksyon ke Vil la ta vle mennen relatif a kesyon sa a.
Mwen salye ou avèk tout diyite, Madame Mayrès.
Frédéric Boisrond
Sosyològ
514-995-3854
fboisrond@gmail.com*