Montréal-Nò: mo an «N» nan ta sèlman yon «insivilite»
Jean Numa Goudou ·
« An reyalite, lè yo klase yon bagay nan kategori "insivilite" — si se sa yo chwazi fè —, sa pa vle di pa gen konsekans. Epi sou sa, mwen envite moun yo vrèman pou yo fè atansyon ak sa y ap di », se nuans mayrès la bay.
Alòske nou te kwè ke sitiyasyon diskriminasyon an te klase depi Règleman ki te entèvni (2023) ant Vil la ak kòlble nwa yo sou baz rapò pwofesè Angelo Soares (2021), sendikalis Gino Clyford Lubérisse afime ke genyen toujou ka aktyèlman ki fè objè yon dizèn plent. « Se sa mwen konfime ou. Gen toujou ka ki ap pwodui ane sa a, an 2026, an rapò ak sa nou te sibi », endike sendikalis la nan yon entèvyou ak In Texto.
Mèyès Montréal-Nord la, Christine Black, pa konteste vèsyon sa a. Toujou nan entèvyou ak jounal la, li admèt ke gen toujou chemen pou fè.
« Koute, ta yon itopi pou di ke tout bagay se rèk. Nou nan yon sosyete ki ap aprann, ki ap grandi, e nan arondisман an, nou pa diferan. Nou gen anplwaye ki reflete sa nou genyen kòm sosyete : moun toupatou, tout laj, gason, fanm, tout kominote. Donk nou jwenn tèt nou ak yon pwofil ki sanble ak sosyete nou an », rezime Mme Black.
« Konsa di… ke sa dèyè nou, mwen p ap janm ale jiskelà — omwen pa jodi a, mwen pa gen sètitid sa a. Pa kont, sa ki enpòtan nan etap sa a, se konnen si mekanis yo an plas », ajoute li.
Pandan entèvyou sa a, Christine Black te ensiste anpil sou yon seri mezi ak mekanis ki te mete an plas pou pare fas ak sitiyasyon sa yo. Entèn, diferan komite te mete an plas. Lide a se ke tout moun — jesyonè tankou anplwaye — kapab chita nan menm tab la epi diskite sou nouvo fason pou fè bagay.
« Nou te gen sou bò nou yon nouvo administrasyon, ak yon nouvo ekip politik tou nan Montréal-Nord, ki te vle pi byen chita ansanm pou kreye espas echanj, dyalòg ak konséltasyon, epi antann nou sou yon nouvo fason pou fè bagay », note politisyèn nan.
Mèyès Montréal-Nord Christine Black nan estidyo Radio Nou
Pami lòt mekanis :
• CIRI a, komite entèn relasyon entèkiltyurèl, ki te fè plis pase 25 reyinyon nan dènye ane yo ;
• komite anti-rasis la, ki te fè twa reyinyon ane sa a ;
• plan EDI a (ekite, divèsite, enklizyon), ki te bay lye a 13 reyinyon ;
• epi byensire tout sa ki gen rapò ak relasyon travay.
« An teyori, yo chanje politik respè pèsòn. Yo mete an plas sant akonpayman pou plent yo, ki resevwa plent yo, filtre yo epi voye yo bay Commission de la fonction publique. Gen menm yon nimewo telefòn nan vil-sant lan. Vil-sant la ak contrôleur général la mete an plas komite ekite, divèsite ak enklizyon. Gen anpil bagay ki fèt. Yo bay fòmasyon sou sivilite », admèt sendikalis Lubérisse.
« Men nou nan teyori », tranch li.
Paske, Gino Clyford Lubérisse kenbe nan tèt li ke ankèt sou diskriminasyon kont manm kòlble arondisман Montréal-Nord yo, pwofesè titilè Angelo Soares a, te pòte « sou diskriminasyon sistemik ». Or, viktim yo pa kapab depoze yon plent pou efè sa.
« Se pa ke yo pa aksepte yo : pa gen kote pou depoze plent lan. Pa gen kès. Sou fòmilè a, ou dwe koché yon kès : asiyelsman, ensivility, mikroagresyon… men rasis sistemik, pa gen sa. Yo pa pran plent pou rasis sistemik. Yo di ou : "Ou kapab pòte plent kont endividi a". Men pwoblèm mwen, se pa endividi a. Pwoblèm mwen, se pouvwa ki pèmèt endividi a diskimine m. Kijan mwen fè pòte plent kont sa ? Nou pa konnen. »
Mo an "N", ensivility?
Andeyò difikilte anplwaye nwa yo genyen pou pòte plent pou rasis sistemik, griy analiz grievans pou rasis tou kout poze pwoblèm. Itilizasyon mo an « N », malgre chaj istorik li, konsidere kòm ensivility pa anplwayè aktyèlman. « Lè mwen rele ou [mo an N], se pa sèlman yon kesyon sansibilite : gen yon bagage istorik ki akonpaye li. Ak mo sa a, anplwayè a pale ensivility ; nan griy analiz li, se ensivility », deplore sendikalis la.
« Dimansyon rasyal la, bagage ki vini avèk li, atewe, diminye, rann nèant. Yo konpare li ak jouman tankou "gwo janbon". Mwen gen yon manm ki te viktim sa », fè remake Gino Clyford Lubérisse.
Sendikalis Gino Clyford Lubérisse
Mèyès Montréal-Nord la di li byen okouran de sitiyasyon an epi li deja rankontre plizyè anplwaye ki te fè objè kalite tretman sa a. Christine Black kondane li.
« An reyalite, se pawòl ki pa ta dwe di nan yon anviwonman travay. Sa, nou dakò », di li lè yo mande li si li konsidere ke se jis ensivility.
« Li enpòtan pou kontinye travay la — se mesaj mwen te vle lanse jodi a nan retounen nan emisyon ou an. Se yon travay ki pral fèt an kontiny. Se nòmal pou nou kesyone, pou nou vle amelyore sistèm nan epi fè bagay yo ale pi byen pi byen », ranforche li.
Mme Black ajoute ke anplwaye yo te pini sepandan pou itilizasyon mo sa a nan anviwonman travay. « An reyalite, lè yo klase li nan kategori "ensivility" — si se chwa ki fèt —, sa pa vle di pa gen konsekans. Epi sou sa, mwen vrèman envite moun yo pou yo fè atansyon ak sa ki di », nanse mèyès la.
Mèyès la afime ke plizyè anplwaye te genyen « yon sispansyon yon jou, plizyè jou, yon nòt nan dosye… », pou itilizasyon mo a oswa yon « blag plat », san l espesifye kantite a.
« Sa mwen tande nan espas piblik la, se ke pa janm gen sanksyon. Men mwen envite prudans… », di mèyès la. Christine Black, atravè sa lwa a ba li, gen aksè ak tout dokiman sou sitiyasyon kalite sa a. Men li pa ka divulge yo.
« Konsa yon anplwaye ki resevwa yon sanksyon — ti, mwayen oswa gran — pou yon konpòtman inakseptab pa oblije di li. Epi nou, nou pa ka di li. Lè yon anplwaye resevwa pa egzanp yon jou sispansyon pou yon blag plat — se yon egzanp jeneral —, si li pa di li, mwen pa gen okenn mwayen pou rann sa piblik, ak administrasyon an tou », defann nimewo youn arondisман an.
De kesyon
-Èske li posib pou pote chanjman nan griy analiz ou a ? Se sa anplwaye yo ak sendikalis la repwoche.
« Sou bò sa a, mwen konnen ke demann li deja depoze. Li enpòtan pou depoze li epi pote sistèm nan — arondisман an, vil-sant lan, elatriye — pou asire ke li reponn byen ak kritè yo epi ke tout moun ka jwenn tèt yo ladan. Sa fè pati eleman yo nou pral wè nan semèn k ap vini yo », - Christine Black. « Mwen ap tann retou administrasyon an sou ajisteman posib yo. Nou ap reflechi tou pou konnen si yon bilan senk dènye ane yo ta kapab fèt, pou pèmèt nou wè kote nou rive jodi a : yon foto de "an 2019-2021, nou te nan kote sa a ; an 2026, kote nou ye?" Tout travay sa a an analiz kounye a, pou nou, nan wòl nou kòm eli nan arondisман an, genyen foto sa a ak analiz ekstèn sa a », -Christine Black.
Sa Gino [Clifford-Libérisse] di, se ke pwoblèm majè jodi a, se difikilte pou viktim yo pote plent pou rasis sistemik. Sa enpòtan pou yo : tout sa yo te viv, ki te mennen nan ankèt sa yo ak antant sa yo, se baze sou rasis sistemik ak diskriminasyon. Yo vle kapab pote plent kont sa, epi pa gen mekanis, pa gen kote yo ka fè li.
-Ki sa ou di de sa ?
Christine Black : « Kòm mwen di li, fò nou kontinye konvèsasyon yo — mwen pral kontinye yo ak Gino tou — epi itilize enstans ki egziste yo, ki la jisteman pou resevwa plent yo, amelyore sistèm nan epi fè nou avanse. Men pou di ke gen yon pwoblèm sistemik kounye a, jan sa te ka nan 2019-2021, mwen ta trè sèprize si se konkli nou ta rive. Te gen tèlman travay fèt, de pati ak lòt, pa tout moun ; tout moun mete anpil enèji. Epi sa ki enpòtan nan tout sa a, se santi mobilizasyon tout anplwaye yo. Mwen ka konprann ke lè nou viv sitiyasyon difisil — epi nou konnen sa, li konfime, li te ekstrèmman difisil —, nou vin ipèrsansib ak tout sa k ap pase otou nou. Mwen konprann sa. Se poutèt sa, pou mwen, konvèsasyon ak echanj yo dwe kontinye. Mwen angaje avèk Gino, ak sendika a, ak tout anplwaye yo. Kanal kominikasyon an la ; li dwe kontinye la, epi fò nou kontinye pote eleman sa yo nan enstans yo. Men an menm tan, fò nou asire nou respekte règ chak moun, nan Eta de dwa nou jwenn tèt nou ladan. Balans lan pa fasil jwenn, men se sa nou vrèman vle kontinye travay sou li. Sa, klè, klè, klè ».