Minis kanadyen ki te aprann politik an Ayiti
Jean Numa Goudou ·
« Tout sa m di m asinme », Depite Papineau a, Marjorie Michel, di nou ak gwo ri lè n ap rankontre avè l nan kad pòtre sa a.
« Yo repwoche m ke m ap bay nenpòt moun telefòn mwen, men se mwen sa ye », deklare minis Sante kanadyen nan.
Mme Michel, kontrèman ak anpil fanm, pa gen okenn tabo sou laj li. « Men pa ditou, an 1963, m gen 62 an epi m byen kontan pou m gen laj sa a. M pa ta vle tounen 40 an », li pwosize avèk yon gwo ri ke tout moun konnen l.
Fèt ann Ayiti, li rete la jouk li gen 17 zan lè papa l, Smarck Michel, yon nonm biznis pwospè, voye l Kebèk pou etidye.
Li rantre nan CÉGEP. « M dwe di w ke m te rayi sa, note Mme Michel, paske m pa t rive adapte m ak endividyalis lan. Yo te elve m nan yon gwo lakou (nan kominote) ». Pandan de zan li pa rankontre pèsonn, menm pa vwazen l yo. Li eseye adapte l lè l eseye fè ski « anyen pa mache ».
Se sè l, ki te deja an Bèljik kòm etidyan, ki konvenk li vin jwenn li apre kolèj li. Tou de yo etidye Sikoloji, nan Briksèl. Nou an 1987. Li espesyalize nan Sikoloji sosyal ak òganizasyon travay.
Pandan l ap jwenn yon travay apre etid li yo, yon maten, papa l debake an Bèljik, san avèti. « Li te vin di m ke li te swe tout lavi l nan Kwa de Bosàl (yon mache piblik nan Pòtoprens) pou pitit li yo te ka gen yon edikasyon kalite, men ke se finalman pou yo te ka redonnen peyi a », eksplike Mme Michel. Pitit gason papa, « M te di l pafè epi m te swiv li ».
Pi politik pase papa l
Nou nan ane 1990 yo. Ayiti ap viv yon efèvesans demokratik epi l ap prepare pou eleksyon. Marjorie Michel travay nan Konsèy Elektoral Pwovizwa (CEP) kòm volontè. Li rive транспorte bilten vòt nan rejyon rekile nan peyi a, pafwa anba tirèt, nan ti machin li. Apre sa, li travay kòm responsab biwo vòt.
Pandan papa l te premye minis ann Ayiti (novanm 1994-oktòb 1995), Marjorie Michel sèmante li pa t yon politisyen. « Papa m pa t fè politik, li di, se te yon nonm biznis ki te angaje sosyalman epi ki te vle peyi l chanje. M pi politik pase papa m ».
Li te fè prizon « Fò Dimanche » anba Duvalier, « men nou te aprann se te yon lòt komèsan jalouzi ki te vle fè l tò ». Li te enplike nan « Fanmi se lavi », yon òfelinaj ki te monte pa Jean Bertrand Aristide epi ki te resevwa timoun lari.
Sa se kijan Marjorie Michel te jwenn tèt li nan antouraaj J. B Aristide jiskaske li vin òganize kanpay prezidansyèl li a an 1990. Li gen 26 zan. « M pa t twò renmen l, men se sa yo te vle m fè », li di.
Prèt Sen Jan Bosko a genyen epi Marjorie Michel dwe jere preparatif seremoni asèmantasyon an, notanman patisipasyon 800 òganizasyon popilè atravè peyi a. « Gen kèk moun ki te wè m kòm yon bourzwa ki pa t gen rapò, li sonje, men m te kenbe fèm ».
« Se Ayiti ki te fòme m. M te aprann kèk bagay isit la. Men se peyi m ki te fòme m nan domèn òganizasyon politik », li di avèk fyète.
Retou nan Kanada
Uit mwa pita, yon koudeta ranvèse Jean Bertrand Aristide. Marjorie Michel, tankou anpil lòt moun, kite peyi a pou egzil. Li retounen an 1994 pou prepare retou prèt la nan pouvwa, avèk èd Ameriken yo, an 1994. Apre sa, se kòmansman yon longè decheyans peyi a.
An 1998, britalman, papa l reyini fanmi an epi li di yo : « M tèlman dezole. Sa peyi sa a ap vin ye, m pa t prepare nou pou sa. N ap oblije kite ». Marjorie Michel, ankò yon fwa, koute papa l. Li eseye ale an Frans, anvan li chwazi Kanada. Gras ak diplòm etid li yo, yo rekrite l an 15 minit pandan yon rankont nan anbasad la epi Sètifika Seleksyon Kebèk (CSQ) li a livre l an men pwòp.
« Nan epòk sa a se konsa sa t ap pase. Fòk nou kwè mond lan chanje anpil », minis depite federal Papineau an chichote. Li travay nan kominotè a nan gran Monreyal epi li pa vle fè politik ankò, pi plis an rapò ak Ayiti oswa Ayisyen.
Pize nan kominote l
Se rankont li ak ansyen depite Viau ak Bourassa, Emmanuel Dubourg, ki replonge l ladan l. Dènye a mete sis mwa pou konvenk li rantre nan ekip li nan Viau.
« Kòm m te blese anpil ak eksperyans ann Ayiti, m pa t vle retounen nan mond sa a ak konpleksite ayisyen sa a », eksplike minis Sante Kanada a. Men, se la li rankontre Justin Trudeau « ki kite m pi bèl kado nan politik, konte Papineau an ».
Marjorie Michel fè tout pòs nan politik, isit la. Sou teren, direktè, politik piblik, afè pàlmantè, chèf kabinè, depite ak minis. « Lè moun mande m kijan m fè sa : m reponn, m pa konnen », li voye avèk yon ri. Men an reyalite, li pize fòs li nan kominote l la pou ki « trè di », depite a rekonèt.
Marjorie Michel pa kache ke lapè t ap manje l lè yo te eli l paske « m te abitye dèyè yon moun, mwen ».
« Lè yo te eli m, se reyaksyon kominote a ki te ban m konfyans ke m te kapab epi m se je yo nan Ottawa » -M. Michel.