(Odyo)-5 mn ak òganis Lakay
Rédaction Intexto ·
Sommet Jeunes Afro ak Intexto asosye pou fè tande, atravè yon seri balado, vwa 20 òganis ki fè rezo nou an viv. Chak madi midi, nou prezante yon òganis, istwa li, misyon li, pwojè li ak plis ankò. Sa pase isit la, sou Intexto.
Jean Numa Goudou : Bonjour, Mesdames et Messieurs. Nou se madi 6 oktòb 2026, demen eleksyon. Mwen rele Jean Numa Goudou, men se pa eleksyon nou pral pale de li jodi a nan podcast sa a. Se « 5 minit ak yon òganis » du Sommet Afro, jan nou fèk tande li. Epi jodi a, se dezyèm emisyon nou an, sou òganis Lakay, ki dirije pa Pierre-Richard Thomas. Pierre-Richard Thomas, ki se avèk nou an liy fwa sa a, epi nou di l bonjou. Bonjou Pierre-Richard, kijan ou ye ? Pierre-Richard Thomas : Bonjou Jean Numa, epi mwen remèsye ou pou envitasyon sa a. Jean Numa Goudou : Men wi. Nou pral diskite de òganis Lakay, ki gen sèj sosyal li nan Repentigny, ki gen tantakil li yon ti kote toupatou nan Montréal, nan Québec, epi ki milite sitou an favè dwa sivil — ak lòt bagay tou, ou pral di nou sa. Nou lokalize nan 818, rue Notre-Dame, nan Repentigny. Si ou pèmèt, nou te fè yon vizit nan lokal ou yo nan Repentigny, epi nou pral gade kijan òganis Lakay se enstalè. [02:30] Vizit lokal yo (videyo) Jean Numa Goudou : Direktè a, se biwo pa li isit la. Byen enstalè, li menm. Lakay, se Lakay, jan yo di. Kidonk n ap fè vizit guidée a : apart biwo ou, ou gen yon sal konferans tou. Yon ti bibliyotèk isit la, ak liv sou lit Nwa yo. Tout sa a, se literati nwa. [Echanj kout pandan vizit la : « Òganis nwa ? — Wi. »] Jean Numa Goudou : N ap fini vizit la. Bonjou ! Sa ap bon ? Yo byen enstalè, anplwaye yo isit la. Bon, men wi, se vizit guidée nou an nan lokal nou yo. Trè byen enstalè. [05:00] Orijin Lakay Jean Numa Goudou : Kidonk, ann pale de òganis la an patikilye, avèk Pierre-Richard Thomas, ki nan distans avèk nou. Semèn pase, nou te resevwa Compagnie de théâtre créole avèk [non pou verifye], ki te nan estidyo. Men teknolojikman, nou ka resevwa direktè òganis a distans tou. Kidonk, Lakay, sa te pati ki kote ? Pierre-Richard Thomas, di nou. Pierre-Richard Thomas : An reyalite, Lakay te pati de yon konsta senp : se ke nou vrèman malèrezman [piti] prezan. Lè yo pale de nou — lè m di « nou », de kominote nwa nou yo — nan televizyon, nan medya nan Québec, yo pale de nou yon lòt fason. Apre yon sèten tan, Lakay te modifye misyon li, paske demann kominote yo, se te vrèman pa rapò ak profilaj, pa rapò ak diskriminasyon. Nou te di tèt nou : bon, tout moun sa yo, wi, nou vle fè yo parèt yon lòt fason nan televizyon, men yo gen bezwen tou. Bezwen an, se kisa ? Se te defann yo, defann dwa yo, akonpanye yo, kit se nan ka profilaj rasyal, elatriye. Ane pwochèn, sa ap fè nou 20 an egzistans. Jean Numa Goudou : 20 an ? Pierre-Richard Thomas : Wi. Ane pwochèn, nou pral selebre 20yèm ane nou an. Jean Numa Goudou : Sa fè prèske 20 an depi ou vrèman nan premye plan nan lit pou dwa sivil, sitou nan Repentigny, sou kesyon profilaj ? Pierre-Richard Thomas : Vre, sa fè anviwon 10 an depi nou travay nan nivo profilaj rasyal, nan Repentigny. Men depi 10 an [anvan], nou te deja ap travay pou sensibilize, an fè konferans nan lekòl yo, an fè reprezantasyon, toujou pou defann imaj kominote nwa a. [07:00] Akonpanman jèn yo nan direksyon travay Jean Numa Goudou : Epi apart kesyon dwa sivil yo, ou sanble aksante sou jèn yo, an patikilye ? Pierre-Richard Thomas : Wi, vre. Nou fè tou akonpanman bò kote jèn kominote nou an, paske nou gen kounye a yon pwojè ki gen kòm objektif fè yo retounen sou mache travay la oswa nan etid, nan kad yon pwojè avèk gouvènman federal la. Nou travay nan twa pwovens : nan Nouveau-Brunswick, nan Ontario ak nan Québec. Nou gen yon santèn jèn nan twa pwovens sa yo, ke nou akonpanye pou retounen sou mache travay la. Nou gen tou… Jean Numa Goudou : Jisteman, an pale de sa, mwen kwè gen jèn kounye a nan fòmasyon nan kad pwogram sa a. Si ou pèmèt, nou pral gade yon ti videyo, yon ti imaj de jèn sa yo nan fòmasyon, epi nou pral retounen avèk lòt kesyon. [08:10] Ekstrè videyo fòmasyon an (fòmatè) : Si nou gade estatistik yo kounye a, [paran nou yo pa trè bon nan jesyon finansye]… Si nou gade estatistik yo, nou wè rezilta [pa klè], [to] trè elve, elatriye… Jean Numa Goudou : Men wi, se jis pou moun yo gen yon lide sou fòmasyon jèn sa yo ki nan fòmasyon kounye a, epi tout sa a se Lakay ki òganize li. Pale nou de pwogram sa a. Se yon pwogram avèk gouvènman federal la, ou di m. Pierre-Richard Thomas : Se yon pwogram avèk gouvènman federal la ki vize fè retounen sou mache travay la oswa nan etid yon santèn jèn kominote kiltirèl yo. Poukisa ? Paske apart rasis nou viv nan sosyete sa a, li trè difisil pou jèn nou yo jwenn estaj apre etid yo, oswa tou senpleman antre sou mache travay la, malgre konpetans yo. Gen anpil baryè pou nou nan kominote a. Kidonk nou te monte pwogram sa a avèk gouvènman federal la, ki pral pèmèt jèn sa yo retounen sou mache travay la. Jean Numa Goudou : Men jan ou di, « retounen » sou mache travay la : yo te sou mache travay la anvan ? Te gen pwoblèm ? Pierre-Richard Thomas : Wi, byen sèten. Pa egzanp, gen jèn ki te sou mache travay la, epi apre yon sèten peryòd, pou divès rezon — sa ta ka sante a, oswa lòt rezon — pa te ka reentegre mache travay la. Pa egzanp, mwen t ap rakonte ou ka yon jèn ki te fini DEP [diplòm etid pwofesyonèl] li, men akòz mank de estaj, li pa te ka jwenn diplòm li. Li rete konsa de an ap chèche, san l pa jwenn diplòm nan. Finalman, li tonbe nan pwogram [non pwogram pou verifye], epi nou jwenn yon antreprenè nan kominote nou an ki te pran l anba zèl li, ki te non sèlman fè l fè yon estaj, men ki te pèmèt li tou terminen, jwenn diplòm li epi jwenn travay. Sa nou fè, se mete jèn sa yo an kontak avèk antreprenè nou yo, men tou avèk lòt patnè, gwo aktè nan sistèm nan. Pa egzanp, nou avèk gwo aktè telekominikasyon yo, ki pèmèt jèn sa yo travay nan konpayi telefòn. Nou travay tou avèk òganis nan sektè nou an. Pa egzanp, yon jèn ki fini bak li nan kominikasyon oswa nan TI — li trè difisil pou jwenn travay nan domèn sa yo. Kidonk nou mete yo an kontak avèk òganis oswa patnè. Pwogram nan dire sis mwa : pandan twa premye mwa yo, jèn nan resevwa 1 500 $ pa mwa [nan fòmasyon], epi pandan twa mwa estaj ki swiv yo, pwogram nan peye jèn sa yo. Kidonk se gayan-gayan : se gayan pou òganis ki aksepte yon jèn, epi se gayan pou jèn nan, ki kontinye gen yon salè pandan twa mwa sa yo. Jean Numa Goudou : Gen yon santèn jèn nan sitiyasyon sa a ke ou ede kounye a, nan Québec ak nan lòt pwovens, se sa ? Pierre-Richard Thomas : Gen yon santèn jèn nan Québec, nan Ontario ak nan Nouveau-Brunswick ki patisipe kounye a nan pwogram sa a. [12:30] Dwa sivil yo ak profilaj rasyal Jean Numa Goudou : Men kisa ki pase ak dwa sivil yo ? Èske gen lit ou mennen ? Mwen konprann ou aksante sou jèn yo, ou ede yo. Men an menm tan, jèn sa yo gen pafwa pwoblèm avèk lapolis, pwoblèm profilaj, jan lòt moun nan kominote nwa a tou. Pale m de lit sa a : kijan se eta sitiyasyon an, selon ou, selon òganis la ? Pierre-Richard Thomas : An reyalite, nou kontinye byen sèten akonpanye moun nan kominote nou an ki viv sitiyasyon profilaj rasyal, epi tou fè sensibilizasyon bò kote lekòl yo, bò kote lapolis, bò kote lòt sektè nan kominote a. Pa egzanp, lendi dènye, nou te nan [Ottawa]. Nou te rankontre rapòtè espesyal ONU a, ki te nan vizit nan Kanada. Nòmalman, li dwe pwodui rapò li nan mwa jen, [apre vizit li] nan Ottawa. Epi nou te fè yon eta de sitiyasyon profilaj rasyal ak rasis nan Québec, espesifikman nan Lanaudière. Te gen manman Jean-René Junior [Olivier] ki te akonpanye nou, ki te prezante ka sa a devan rapòtè Nasyon Zini yo, epi nou espere ke vwa nou an pral ale pi lwen nan rapò li pral fè nan jen 2027. Jean Numa Goudou : Jean-René Junior [Olivier], se yon jèn gason orijin ayisyen ki te touye pa lapolis pandan yon entèvansyon, sa fè kisa, kèk ane ? Pierre-Richard Thomas : Sa fè senk an. Se te egzakteman premye out 2021, lè manman l te rele pou jwenn èd pou pwoblèm sante mantal li te genyen. Jean Numa Goudou : Egzakteman. Pierre-Richard Thomas : Epi malèrezman, li te touye pa lapolis Repentigny. Se sa manman an te eksplike rapòtè Nasyon Zini an. Epi nou espere ke tout eleman sa yo pral prezan nan rapò li pral fè nan jen 2027. Jean Numa Goudou : Ann raple ke òganis Lakay te akonpanye Madame [Olivier] nan afè sa a, epi depi senk an, nou an kontak avèk li. Pierre-Richard Thomas : Ah wi, byen sèten. Sa poko fini, sa toujou an kou, epi nou espere ke omwen, li pral jwenn yon minimòm jistis. [15:30] Pwojè òganis la Jean Numa Goudou : Kidonk kounye a, ki plan, ki pwojè fiti òganis Lakay la ? Kisa ou vize pou fiti a, epi èske ou gen bon espwa ke sitiyasyon dwa sivil yo pral amelyore ? Pierre-Richard Thomas : Se sèten, nou pral travay pou sa. Nan demach nou an, gen sensibilizasyon an, men nou kontinye tou reprezante epi akonpanye moun nan kominote a. Daprè sa, nou te sòti yon jwèt reyalite vityèl, avèk linèt vityèl, kote nou te repran ka viktim profilaj rasyal ke Tribinal dwa moun nan te bay rezon. Nou te retrase tout pwosesis profilaj rasyal yo te viv nan yon jwèt videyo, pou sensibilize moun yo. Nou gen tou konkou Ma plume contre le racisme, ke nou fè nan lekòl segondè nan gran rejyon Montréal ak Lanaudière. Senyèm edisyon an pral kòmanse semèn pwochèn : 13 oktòb, se pral kout depa konkou a. Jean Numa Goudou : Elèv ki pral ekri ? Pierre-Richard Thomas : Wi, ki pral patisipe nan konkou sa a. Ane pase, nou te gen 300. Ane sa a, nou espere gen omwen 500 patisipan. Nou gen yon rèkèy nou te fè ane pase avèk tèks yo, epi yon dezyèm rèkèy pral sòti ane pwochèn, nan mwa mas, pou senyèm edisyon an. [17:30] Pwojè Fanmi an (DPJ) Pierre-Richard Thomas : Nou gen tou Pwojè Fanmi an, ki akonpanye paran ki gen pwoblèm avèk DPJ la. Nou konnen ke gen anpil paran nan kominote nou an [nan sitiyasyon sa a] kounye a. Daprè sa, komisyon Laurent [prezide pa Régine Laurent] te demontre klèman ke imigran yo, sitou Nwa yo, yo sipèreprezante nan DPJ la. Jean Numa Goudou : Se sa. Pierre-Richard Thomas : Kidonk nou gen yon pwogram ki aksepte paran ki vle sipò. Nou akonpanye yo nan tribinal yo, nou akonpanye yo nan enstitisyon yo. Jean Numa Goudou : Se paran Lanaudière an patikilye ? Pierre-Richard Thomas : Egzakteman, paran Lanaudière an jeneral. Men pafwa, paran ki tande pale de nou nan Montréal kontakte nou. Nou gen tou patnè nan Montréal ki pran relay la. Nou menm, nou travay sitou avèk paran Lanaudière yo. Jean Numa Goudou : Epi ou pa fè sèlman denonsyasyon, militantis : ou fè tou prevansyon, fòmasyon kominote a sou kesyon sa yo ? Pierre-Richard Thomas : Egzakteman. Daprè sa, nou ap bay kounye a yon seri atelye pandan senk samdi, jisteman pou ede moun yo konnen dwa yo, defann dwa yo, bien sèten, epi konprann kijan pwosesis DPJ la fonksyone. Paske lè lekòl la rele ou epi di ou ke DPJ ap pran timoun yo, oswa mete yo nan kay akèy pou twa jou, sis mwa, elatriye, fòk ou konprann pwosesis la. Kidonk nou ede moun yo konprann pwosesis sa a epi defann tou dwa yo. [19:30] Konklizyon ak kòdonèl Jean Numa Goudou : Kidonk, Pierre-Richard Thomas de òganis Lakay, mèsi anpil. Mwen kwè nou te abòde tout pwen ki nesesè yo. Mwen pa konnen si ta dwe ajoute yon bagay anvan nou mete fen nan ti konvèsasyon nou an ? Pierre-Richard Thomas : Wi, mwen vle jis ajoute, pou moun ki tande nou yo ak ki vle patisipe nan aktivite nou yo… Jean Numa Goudou : Kijan pou kontakte ou ? Pierre-Richard Thomas : Se sa. Yo ka kontakte nou pa sit entènèt nou an, lakay.quebec. Nou gen anpil bezwen volontè pou aktivite nou yo. Nou gen tou bezwen don, moun ki vle fè nou don. Ou ka ale sou sit nou an pou fè yon don. Jean Numa Goudou : Men wi. Epi ou gen yon telefòn, mwen imajine, yon imèl ? Nou pale de sit entènèt la, men pa de telefòn ni imèl la. Pierre-Richard Thomas : Byen sèten. Moun yo ka rele nou nan [nimewo pou verifye — yo tande « 5…4 432-0480 »], oswa sinon ekri nan info@lakay.quebec. Jean Numa Goudou : Men wi. Mèsi anpil, Pierre-Richard Thomas. Mwen raple ke ou se direktè jeneral òganis Lakay la, ki gen sèj sosyal li nan Repentigny, nan 818, rue Notre-Dame, epi ki travay nan Lanaudière an patikilye, men yon fason jeneral nan tout Québec, epi menm atravè Kanada, paske gen yon santèn jèn nan twa pwovens ke ou ap fòme kounye a. Mèsi anpil, Pierre-Richard Thomas. Pierre-Richard Thomas : Mèsi anpil. Nou pral wè nou. [21:30] Jenèrik fèmti Vwa andeyò chan : Sommet Jeunes Afro ak Intexto asosye pou fè tande, atravè yon seri balado, vwa 20 òganis ki fè rezo nou an viv. Chak madi midi, nou prezante ou yon òganis, istwa li, misyon li, pwojè li ak plis toujou. Sa pase isit la, sou Intexto.