T. Thermitus : « Ras pa pedi » oswa Kijan pou pwovoke move moun
Alain Babineau ·
Li fè pati lignay ayisyen sa a tankou Sanité Bélair, lyetnan revolisyonè yo te surnome « La Tigresse », ki te gade peloton ekzekisyon an nan je epi pa bat je l.
Pwotektè sitwayen an ak CDPDJ ta dwe te konnen pwovèb sa a anvan yo te aji. Mwen pa Ayisyen. Mwen se, pou m prete tit yon album Robert Charlebois, yon « Nwa » byen òdinè — yon Nwa Kebekwa ki te rankontre Tamara Thermitus gen anviwon sèt an de sa.
Anpil konvèsasyon ak deba nou te genyen yo te kite m ak yon konviksyon: yo pa t konnen ak kilès yo te gen afè. Se kòm tel ke m pèmèt tèt mwen envoke yon pwovèb kreyòl ayisyen: « Ras pa pedi », nan sans ke li fè pati de lignay ayisyen sa a tankou Sanité Bélair, lyetnan revolisyonè yo te surnome « La Tigresse », ki te gade pleton ekzekisyon an fè a fè epi pa t bat je l.
Jij Granosik etabli sa l menm nan paragraf 2 la: Tamara Thermitus, avoka emerit (Ad.E.) 2011.
• avoka litij nan federal pandan 25 an, achitèk Konvansyon règleman pensyona endyen yo — pi gwo rekous kolektif nan istwa kanadyen — epi redaktris prensipal manda Komisyon Verite ak Rekonsilyasyon an.
• Nan lignay ayisyen li: Sanité Bélair, lyetnan revolisyonè yo te surnome « La Tigresse », ki te gade pleton ekzekisyon an fè a fè epi pa t bat je l. Ras pa pedi. Yo pa t fè devwa yo.
JIJMAN — 2026 QCCS 1481 • 29 avril 2026 Tribinal Siperyè a DEKLARE Rapò final Pwotektè sitwayen an nul [par. 123–124]. Avèk frè an favè demann nan. Tamara Thermitus: « Anilasyon rapò sa a se yon premye etap. Yon enjistis nan sa gwosè sa a egzije yon reparasyon konplè. Se minimum jistis la mande. »
SA JIJ LA DI — SIS MO KI KONDANE
Jij Granosik itilize sis ekspresyon ki konstitye, yo pou kont yo, yon vèdik moral otank ke jiridik. Sou koz reyèl la.
« Mezi ke li t ap anvizaje oswa te eseye aplike yo te pwovoke rezistans nan pati kadè yo epi, finalman, plent yo bay PC a. » Se rezistans kont refòm yo — pa fòt Thermitus yo — ki te jenere plent yo.
« Enkòrèk ak twonpè »
« Di ke ankèt la se "pou tout pratik fen" alòske moun ki konsène a pa t ankò gen opòtinite pou l tande [...] se enkòrèk ak twonpè. » Lang eksepsyonèl nan vokabilè jidisyè a. — « Hors norme » « Mwen doute ke yon prekadan konsa egziste, tèlman sa parèt hors norme. » San prekadan nan jirispridans Kebèk la.
Transgresyon ki pa ka repare
« Enpak kominikasyon sa a bay desizè final la, san ke vèsyon Me Thermitus pa t obteni ak analize, konstitye yon transgresyon ki pa ka repare nan ekite pwosediyal la. »
Kredibilite temwen yo inyore
« Nou pa jwenn nan Rapò final la okenn analiz ni okenn motif sou kredibilite temwen yo [...] Absans motivasyon sa a tèlman krisyal isit la li ekivalan a yon transgresyon nan ekite pwosediyal la. »
Temwen yo te gen pòs yo an jeu. Thermitus te dokimante sa. PC a te inyore sa. Konklizyon: « Transmisyon [...] an se derouran. Pwosesis la te jwenn tèt li gate. [...] karaktè derèzonab Rapò final la [...] mennen nan anilasyon li. »
KRONOLOJI YON DESTRIKSYON ÒGANIZE
Fevriye 2017 Thermitus nonmen an inanimite pa Asanble Nasyonal la — premye fanm nwa ki prezide CDPDJ. Li eritye yon enstitisyon dysfonksyonèl: delè 5 a 10 an pou trete yon plent, mwens pase 50 dosye anyèl nan Tribinal dwa yo [par. 5].
Jiyè 2017 Thermitus ak minis Weil lanse konsiltasyon sou diskriminasyon sistemik la. Se presisman nan moman sa a ke premye plent yo depoze. Koïnsidens lan pa aksidantèl. 30 out 2017 Malgre konfidansyalite legal ankèt la, La Presse pibliye « prezidant lan nan sant yon kriz ». Fuit. Thermitus mande yon ankèt. PC a menase l ak pousuit [par. 16].
29 nov. 2017 PC a transmèt Rapò 1 bay minis lan san li pa tande Thermitus. Jijman: « kontradiksyon flagran », « enkòrèk ak twonpè », « hors norme ».
29 nov. 2018 Fas a yon mosyon destisyon san prekadan, Thermitus demisyone. Jij la note [par. 33]: depi dat sa a, li pa t ka jwenn travay. Nèf ane nan lavi l.
Jen 2019 Gouvènman Legault nonmen Myrlande Pierre, ki gen orijin ayisyen, vis-prezidan CDPDJ — sis mwa apre li te chase Thermitus, ki se tou yon moun orijin ayisyen.
DERRICK BELL — DE TEYORI, YON VERITE
Dr. Derrick Bell (1930–2011), pyonye fondatè Teyori Kritik Ras la, te prevwa tout sa. Konvèjans enterè (1980): dwa moun nwa yo avanse sèlman lè yo sèvi enterè estrikti dominan yo. Thermitus nonmen an inanimite an 2017 — nominasyon li sèvi imaj gouvènman an. Depi li refòme vrèman, konvèjans lan disparèt. Jij la konfime sa nan par. 119.
Sakrifyabilite nwa — The Space Traders (1992): Bell demontre ke dwa ak enterè Nwa yo sakrifyab chak fwa sakrifis sa a sèvi bezwen Blan yo. Thermitus sakrifye pou pwoteje pòs kadè ki pa jistifye yo. Epi ranplase pa yon lòt fanm orijin ayisyen, tankou si reprezantasyon an te yon pyès entèchanjab.
Dapre teyori Dr. Bell la, nan nonmen yon fanm nwa orijin ayisyen sis mwa apre yo te chase yon lòt fanm nwa orijin ayisyen, gouvènman Legault te akonpli de bagay: reponn presyon pou reprezantasyon an, epi pwoteje enstitisyon an kont tout akizasyon rasis nan jesyon dosye Thermitus la. Reprezantasyon kòm bouklye. Divèsite kòm alibi. Yon Ayisyèn pou efase yon Ayisyèn.
Sa pa di anyen sou kalifikasyon Myrlande Pierre, ki endiskilab. Sa di tout bagay sou lojik enstitisyonèl ranplasman an. Pititig se tig — Thermitus pa t yon pyès entèchanjab.
KONPLISITE MEDJATIK AK MISOGYNOIR
Fuit yo bay La Presse, epi rapò Verreault la ki baze sou temwen anonim ki pa janm soumèt bay Thermitus, te konstri yon kad naratif prefabrike. Radio-Canada ak La Presse amplifye akizasyon yo san yo pa janm poze vrè kesyon yo: poukisa temwayaj yo te anonim? Poukisa plent yo koïnside ak konsiltasyon sou rasis sistemik la? Poukisa ireglarite Thermitus li menm te dokimante yo pa t janm kouvri?
Repons lan teni nan yon mo: misogynoir — konsèp Dr. Moya Bailey te fòje pou deziyen vyolans espesifik ki dirije kont fanm nwa, nan entèseksyon rasis anti-Nwa ak seksism. Yon fanm nwa ki kòmande yon enstitisyon blan t ap kòrespond pafètman ak sterechip « Sapphire » a — dominatris, agresif, enjerab. Epi sous-tèks enplisite a: yo te nonmen l paske li te nwa, yon token, epi non akoz kalifikasyon l ki san parèy.
IRONI NOM YO — PWOTEKTÈ AK KOMISYON
« Pwotektè sitwayen an » • te vyole dwa sitwayen li t ap ankète a. Pwòp rapò anyèl li yo dokimante defayans rekilyan nan òganis piblik Kebèk yo.
• An 2024–2025, ombudsman li t ap deplore ke sitwayen yo « twò souvan inyore pa aparèy Eta a. »
• Marie Rinfret, ki te siyen rapò ki kounye a nul la, te denonse l menm an 2019–2020 rapò enstitisyonèl ki « langwi pandan mwa oswa ane san rezilta. » Li t ap dekri, san li pa t konnen sa, tretman li t ap rezève pou Thermitus. Kanta CDPDJ la:
• an jiyè 2024, anba prezidans Philippe-André Tessier — nonm ki te di Thermitus te demisyone « pa pwòp volonte l » — Komisyon an pibliye finalman yon Estrateji lit kont rasis sistemik.
Se presisman sa Thermitus t ap eseye fè an 2017. Tessier lanse ajanda ke yo te sakrifye l pou li.
ELEKSYON 2026 — SA JISTIS MANDE
Legault te demisyone an janvye 2026 avèk 10% sipò. Christine Fréchette (CAQ), Charles Milliard (PLQ), Québec solidaire ak PQ — tout pati ki te abandone l an 2018 — ap sollisit kounye a vòt kominote rasiyalize yo. Afè Thermitus se yon tès kredibilite. Repons chak pati nan jijman 29 avril 2026 la pral di sa li ye. Sa jistis mande:
-
Reparasyon finansyè entegral — aksyon an domaj prèske de milyon dola a ka reprann [par. 38] anba atik 49 Charte Kebèk la, RLRQ c C-12.
-
Eskiz piblik ofisyèl Asanble Nasyonal la pou yo te fòse demisyon yon fanm ki te konfime an inanimite.
-
Refòm Pwotektè sitwayen an — garanti dwa a yon repons konplè anvan tout transmisyon bay minis lan.
-
Transparis depans yo — konbyen defans yon rapò ki kounye a nul la te koute, anba Lwa sou aksè a, RLRQ c A-2.1.
-
Reabilitasyon enstitisyonèl — CDPDJ dwe rekonèt kontribisyon pyonye Thermitus nan estrateji li finalman adopte a.
Ras pa pedi
Yo vòlè nèf ane nan lavi l. Yo t ap panse yo te gen afè ak yon senbol pou ekate. Yo te gen afè ak yon fanm ki te negosye pi gwo rekous kolektif nan istwa kanadyen an, ki te pote nan san l defyans Sanité Bélair.
Nan tradisyon fanm Revolisyon ayisyen an — fanm sa yo ki te gade kanon yo fè a fè epi pa t bat je yo — Tamara Thermitus pa kalite pou kraze. Li kalite pou leve, pou dokimante, pou argumentew, pou bati, epi finalman pou genyen. « Lak inivè moral la long, men li panch vè jistis. » — Dr. Martin Luther King Jr.
JISTIS POU THERMITUS — JISTIS POU TOUT MOU Ras pa pedi Reparasyon konplè a se minimum jistis la mande.