PQ a, endepandans lan ak Ayisyen yo
Jean Numa Goudou ·
Kijan pou konvenk kominote ayisyèn nan ke endepandans ta p ap pi bon opsyon an? « Sa a va vini», di Lucner Benoit.
Vè fen ane 80 yo, Lucner Benoit (T-Ben) te yon jèn militan politik nan sosyal-demokrasi ayisyen nan Comité national du Congrès des Mouvements démocratiques (CONACOM). Premye eleksyon demokratik yo te fini nan yon maré san nan ruelle Vaillant, nan Pòtoprens, sa ki te rèdi militantis goch la kont pouvwa militè jeneral Prosper Avril.
Paralèlman, nan Montréal, yon lòt militan nan kominote ayisyen nan Québec, Serge Jovin, te fè jwe relasyon li yo nan Parti québécois (PQ) pou ede militants ayisyen yo nan lit yo. « Entèlijansya ayisyen an te kanpe bò kote PQ a nan epòk la », se sa T-Ben sonje jodi a. Premye depite nwa Québec la te Jean Alfred, yon pwofesè ki te fèt Ayiti nan Outaouais, ki te eli an 1976 ansanm ak René Lévesque.
Pati a delege de depite nan Pòtoprens, ki gen ladan André Boulerice de Sainte-Marie-Saint-Jacques depi 1985. Pandan yon semèn, politisyen québekwa yo asire yon fòmasyon pou gwoup militant la epi yo vann yo pwojè endepandans Québec la.
« Diskou li a rejwenn nou kòm sosyal-demokrat. Li te vann nou pwojè endepandans Québec la epi mwen te estomake, mwen te tonbe anba chàm li », rakonte Lucner Benoit nan yon entèvyou ak In Texto.
« Sa te konvenk mwen, paske mwen pa ka imajine ke timoun pitit mwen yo pa ka epanouyi nan tout endepandans », ajoute li. Akòz sitiyasyon politik la ak konsideran ke paran li yo te deja ap viv Montréal, Lucner Benoit rejwenn yo an 1991.
1995, li vote OUI deja
Yon fwa li rive nan Québec, T-Ben plonge tèt li an premye nan mouvman endepandantis la. Kat an apre, referandòm 1995 la fèt. Li vote OUI anvan menm li te kòmanse angajman fòmèl ak ofisyèl li pou endepandans Québec la, an 1998.
Epi menm apre plis pase trant an nan pwovens lan, lide sou souverènte a rete premye opsyon pou li. « Non, anyen pa evolye, di li, se menm pi mal ankò. Paske yo te twonpe nou plizyè fwa », lanse militan an fò-fò an refirans ak tantativ referandòm ki te echwe yo.
Konviksyon endepandans li an, li di li baze sou « kilti, lang ak valè québekwa yo » ki diferan de rès Kanada. Se menm agiman chèf PQ a jodi a. « Li sifi pran an kont eta fransè a, sa vle di, fason nou panse, nou viv, men pa sèlman sou plan akademik la. Fòk nou fè diferans ant pale a ak kilti québekwa a », kwè M. Benoit.
Rasis oswa « zafè moun »
Yon pèsepsyon rasis plané sou diskou péquiste anti-imigran jodi a. Anba kouvèti defann fransè a, « valè québekwa yo », tankou Coalition avenir Québec François Legault, Paul Saint-Pierre-Plamondon soufle pi fò toujou sou chàbon idantitè yo.
Sa peye électoralman nan rejyon. Men kominote imigran yo pèsevwa yon rasis ensidyèz.
« Kote ki gen moun, ki gen zafè moun. Kesyon rasis sa a travèse tout sosyete yo. Mwen pa ka fè kesyon sa a yon kesyon avni. Nou bezwen travay sou sa », plede militan ki fèt Ayiti a, Lucner Benoit, lè In Texto te kesyone li sou aspè sa a.
Chèf Bloc québécois la te fè sèmon bay PQ a apre eleksyon pasyèl Terrebonne yo lè li te raple li ke ou pa atire mouch ak vinèg. « M. Blanchet se yon politisyen, li bezwen vòt, li ka di sa li vle », retòke Lucner Benoit ki defann pwojè endepandans la bèk ak zong.
« Depi apartenans mwen nan PQ mwen pa wè ke moun ki ouvè, ki devwe. Mwen kwè epi mwen sèten ke pa gen yon pati, sou sèn politik québekwa a, ki pi devwe pou kòz ayisyen an pase PQ a », afime T-Ben.
Rekonpanse
Men kijan pou konvenk kominote ayisyen an ke endepandans la ta pi bon opsyon?, jounal la mande li lè sa a. « Sa a ap vini, nou pa nan kalkil matematik, men nan syans imèn ak sosyal », repon, san plis, militan péquiste a ki konnen kominote ayisyen an byen pou li menm fè pati li.
Lucner Benoit
« Mwen fyè dèt mwen nan mitan yo, endepandantis yo », matrake Québekwa ki fèt Ayiti a. Alalivite, li fèk resevwa Prix Charles-Hindenlang 2026, de la men « Rassemblement pour un Pays Souverain ». Yon distinksyon ki pral remèt li 18 me pwochèn nan kad Journée nationale des Patriotes.
« Prix Charles-Hindenlang vle rekonèt yon pèsonalite québekwa ki soti nan imigrasyon pou angajman li anvè Québec ak lang fransè a ak gwo kontribisyon li nan avanse kòz patriyotik ak endepandantis la », endike òganis la nan yon kominik.
M. Benoit se, an moman, administratè nan Conseil général de la Société Saint-Jean-Baptiste de Montréal epi li asire yon prezans endepandantis nan mitan kominote ayisyen an. « Nou remèsye chalerezman resevyè Prix Charles-Hindenlang 2026 la, monsieur Benoît, dèske li te aksepte distinksyon an ».
Li pral prezan pou resevwa pri a pandan Souper-Gala des Patriotes ki pral fèt 18 me pwochèn, a 17 h 30, nan salle Sainte-Germaine-Cousin, ki sitiye nan 510, 55e avenue, nan Montréal (Pointe-aux-Trembles).