Misyon ONU an Ayiti: yon trantèn Kanadyen pral deplwaye ladan l
Jean Numa Goudou ·
Fòs Represyon Gang (FRG) la gen pwomès 11 000 sòlda, sa vle di de fwa sa ONU otorize. Men, se twa peyi, Tchad, Sri Lanka ak Bangladesh ki pral bay militè ak polisye fòs la bezwen yo.
De retou nan yon misyon ann Ayiti, ambassadè Kanada nan Nasyon Zini yo, David Lametti, montre yon « sèten optimis » ke fwa sa a « sa ta ka mache » nan yon alizyon ak Fòs Represyon Gang yo (FRG) ki te kòmanse deplwaman li ann Ayiti.
Nan yon entèvyou ak In Texto, ambassadè Lametti pale de yon sipò pi enpòtan nan kominote entènasyonal la pase misyon sipò ansyen an bay Polis Nasyonal Ayisyen (PNH) an.
Kòm prèv, li di, FRG a ap resevwa kounye a pwomès 11 000 zòm twoup, sa vle di doub sa ONU otorize. Men, se twa peyi, Tchad, Sri Lanka ak Bangladesh ki pral bay militè ak polisye fòs la bezwen.
«Nou te detèmine ke nou ta bezwen 5500 ajan, se sa nou genyen kounye a, endike diplomat kanadyen an, nou gen lòt peyi ki prèt pou pran relay la, si sa nesesè. Men pou kounye a nou panse sa ta dwe ale ak twa peyi sa yo».
Lòt peyi, tankou Kanada, Jamayik, Bahamas, Salvadò, Gwatemala ak Etazini yo enplike finansyèman, teknikman epi nan nivo koordinasyon misyon an, men yo p ap voye twoup atè yo.
Akòz kontrènt fòmasyon anvan deplwaman an, polisye ak militè FRG a pral rive pa faz. Avan mwa oktòb pwochèn, fòs la va konplè, David Lametti asire sa. « … Epi pou mwa jen an, operasyon yo ta dwe kòmanse, diplomat kanadyen an presize, tout moun ta renmen wè fòs la rive kounye a. Men sa pran yon tan fòmasyon pou twoup yo anvan yo voye yo».
Twoup kanadyen ?
Nan nivo biwo FRG a, ki gen yon senkantin moun, nan Pòtoprens, Ottawa pral delege yon trantan Kanadyen ki pral travay nan koordinasyon operasyon yo sou teren an. Lè yo mande li si Kanada te anvizaje voye polisye oswa militè, ambassadè Lametti pa fèmen pòt la, men li emèt dout.
« Pou kounye a, sa pa fè pati plan an, li di, nou gen lòt pwomès an rezèv. Nou te bay yon sipò finansye tankou Etazini. Pou rezon sa, gen yon sipò atravè lemond ki enpòtan. Mwen kwè ke lemond rekonèt ke fò fè yon bagay pou ede pèp ayisyen an».
Ant 2022 ak 2025, Kanada te konsake anviwon 425 milyon dola pou peyi a. Ottawa kontribye lajman nan Pwogram P-4000 la, yon gwo chantye fòmasyon nouvo polisye pou bay peyi a 4000 polisye avan 2027.
• Premye koòt la, ki konpoze de 877 ajan, don 156 fanm (35yèm pwomosyon), te diplome 23 janvye 2026 apre yon fòmasyon adapte ak sitiyasyon lagè a.
• Yon 2yèm koòt de 1 200 aspiran fèk kòmanse fòmasyon yo nan mwa fevriye ki sot pase a
Fliks zam ki soti Etazini ak vyolans
Carlos Ruiz Massieu, pandan dènye reyinyon Konsèy Sekirite ONU a
Pandan dènye reyinyon Konsèy Sekirite (CS) ONU a, 23 avril dènye, chèf Biwo Entegre Nasyon Zini ann Ayiti (BINUH), Carlos Ruiz Massieu, te plede an favè yon lit an amòn kont ensekikirte a.
«Nou dwe, nan menm tan an, lite kont youn nan faktè prensipal vyolans lan : fliks kontinyèl ilisit zam ak minisyon yo», diplomat onusyen an te lanse sa depi an wo chè CS la.
Li afime ke gen yon korelasyon ant monte vyolans lan ak rive zam ak minisyon nan peyi a. Depi plizyè mwa, Lachin, Larisi epi menm rapò ONU yo montre dwèt sou Etazini nan trafik zam ak minisyon sa a ki pati soti Miami ale ann Ayiti.
« Lè apwovizyonman an reprann, atak nan gwo echèl swiv. Engrenaj sa a dwe kraze. Gwo atak tankou sa ki te rive nan Jean-Denis (nan depatman Latibonit) gen yon lyen entènsèk ak dinamik sa yo », chèf BINUH la souliye.
Plizyè peyi, don Kanada, aplike sanksyon kont pèsonalite politik ayisyen ak moun nan milye biznis pou lyen yo ak bann ame.
«Sanksyon yo se yon zouti esansyèl, men sepandan, li enpòtan pou entansifye efò yo pou jogle fliks sa yo ki kontinye alimante gang yo», Meksiken Carlos Ruiz Massieu prèche sa.
« Sa ta ka mache »
Ambassadè David Lametti prezide Gwoup Konsiltatif ECOSOC sou Ayiti, epi nan kapasite sa a, li di ke Ottawa detèmine pou asire siksè Fòs Represyon Gang yo ak ede pèp ayisyen an retabli sekirite a epi rekonstrwi peyi li.
«Yon stabilizasyon dirab ann Ayiti pral nesesite yon apwòch alontèm, miltidimansyonèl epi mennen pa popilasyon an», li avèti an kontrèpati. Sa enplike notamment retabli ak pwoteje sèvis esansyèl yo — tankou swen sante, edikasyon, enèji ak enfrastrikti debaz — pou kominote yo ka fonksyone an tout sekirite ak dignite.
«Operasyon sekirite yo dwe akonpaye de plan detansyon, responsabilizasyon ak reentegrasyon, ranfòsman enstitisyon yo, retablisman konfyans lan ak sipò pou yon lapè dirab mennen pa Ayisyen yo menm».
Nan misyon li nan Pòtoprens, David Lametti di li te konstate yon pi bon « koordinasyon ant FRG a ak lòt òganis ONU yo ak yon nivo kolaborasyon eleve, yon angajman peyi yo, òganis ONU yo ak fòs polisye ayisyen (PNH) yo ».
«Sa ta ka mache», fwa sa a, diplomat kanadyen an kwè sa an konparezon ak diferan misyon ansyen ONU yo ann Ayiti. Raple nou ke vyolans yo te pwovoke plis ke 1,45 milyon deplase epi plonje 6,4 milyon moun nan bezwen imanitè kritik dapre ONU.