Fevriye: istwa Nèg yo nan rabè
Philippe Chancy ·
Istwa moun nwa yo pa kòmanse nan mwa fevriye. Li pa fini nan mwa fevriye.
Yo ba nou yon mwa. Yon sèl. Epi pa nenpòt ki mwa. Pi kout nan ane a. Venntwit oswa vennnèf jou pou rakonte plizyè syèk yo. Venntwit oswa vennnèf jou pou rezime sivilizasyon yo, anpi yo, rezistans yo, jenya yo, doulè yo, viktwa yo, enventyon yo, revolisyon yo. Epi nou ta dwe bat bravo? Yo rele sa a Mwa Istwa Nèg yo. Yon mwa yo prezante kòm yon omaj, yon rekonèsans, yon avanse. Men plis mwen reflechi sou li, plis li sanble ak yon lòt bagay: yon diminisyon. Paske nou pa selebre yon gwo istwa lè n ap vlope l nan yon ti kwen nan kalandriye a. Nou pa rann jistis bay yon pèp lè nou ba yo yon fenèt... epi nou fèmen l pou onz mwa.
Ann poze kesyon an ki deranje a Poukisa yon mwa? Epi poukisa fevriye? Poukisa istwa Nèg yo ta bezwen yon moman espesyal, pandan y ap rakonte istwa Ewopeyen yo, istwa lwès la, istwa kolonyal la, tout ane a, san etikèt, san parantèz, san otorizasyon?
Poukisa istwa Nèg yo ta yon anèks nan istwa moun yo? Yo di nou: "Se pou mete l nan limyè." Men limyè a, nou pa limen l yon fwa nan ane. Nou kite l klere. Paske si yo te vrèman entegre istwa nwa a nan liv yo, nan pwogram yo, nan rakont nasyonal yo, nou pa t ap bezwen yon mwa espesyal.
Yon istwa ki twò gwo pou yon mwa Istwa Nèg yo, se pa sèlman esklavaj la. Se pa sèlman soufrans lan. Se pa sèlman siviv la. Se Afrik la anvan kolonizasyon an. Se matematik yo, astronomi an, medsin nan, filozofi an. Se Ayiti, premye Repiblik nwa lib la. Se lit yo, atizay yo, syans yo, ide yo. Kidonk non, istwa sa a pa pòv. Li twò rich pou li ta satisfè nan venntwit oswa vennnèf jou.
Malè a ki pi fon an Sa ki deranje m pi plis, se pa egzistans mwa a. Se fè ke kèk moun konplè yo. Tankou yo ta vle di: "Mèsi pou fevriye. Nou p ap deranje pou rès ane a." Tankou rekonèsans lan te vin ak yon dat ekspirasyon. Pandan y ap fè sa a, lòt istwa yo pa gen mwa. Yo gen tout ane a. Yo se nòm lan. Lòt yo vin eksepsyon yo.
Sa li revelye vrèman Mwa Istwa Nèg yo pa yon viktwa. Se yon sentòm. Sentòm yon istwa ki mal entegre. Sentòm yon rakont ki pa komplete toujou. Sentòm yon malè y ap kache ak yon kalandriye.
Istwa Nèg yo pa kòmanse nan fevriye. Li pa fini nan fevriye. Epi li pa ta dwe limite ladann menm. Istwa nwa a pa bezwen yon mwa. Li bezwen plas li a konplè ak antye nan istwa moun yo. Pa kòm yon parantèz. Pa kòm yon konsesyon. Men kòm yon evidans. Epi toutotan n ap bezwen yon mwa espesyal pou nou sonje, petèt se paske nou gen yon pwoblèm toujou ak memwa a.