De «poteau-mitan» nan domèn ansèyman yo onore pa Maison d'Haïti
Jean Numa Goudou ·
Ninette Piou, direktris jeneral Centre NA Rive ak Suzie Boisrond, pwofesè, òtopedagòg retrète, te resevwa pri Adeline Chancy.

De pwofesè ki soti an Ayiti, Ninette Piou ak Suzie Boisrond, te resevwa pri Adeline Magloire-Chancy Maison d'Haïti te bay yo le 26 jen dènye a pandan yon seremoni nan Saint-Michel. Pri sa a fèk institiye epi « poteau-mitan » sa yo nan domèn ansèyman se premye ki resevwa li pou « rekonèt epi onore yon fanm ki pa lidèchip ak enplikasyon kominotè li nan kolektivite kebekwa a fè de li yon sitwayen eksepsyonèl ».
Madam Adeline Magloire-Chancy, moun yo te ba pri a non li, se yon figè enpòtan nan defans dwa fanm, alfabetizasyon ak pwomosyon kreyòl ayisyen an. Pwofesè ak militan feminis angaje, li kontribye nan fondayon Maison d'Haïti epi li lite kont rasis ak eksklizyon.
Aksyon li an te favorize avanse dwa fanm ak rekonesans kreyòl ayisyen an. Pou premye edisyon an, fanm ki te resevwa pri sa a se moun remakab. Ninette Piou se direktris jeneral Centre NA Rive epi Suzie Boisrond, pwofesè, òtopedagòg retrète.
« Pèsòn pa dwe rete sou kote. Edikasyon bay libète. Odas pou aji pou rann enpòsib posib », afime Mme Piou nan okazyon resepsyon distinksyon an. « Mwen remèsye Maison d'Haïti pou rekonèt angajman mwen bò kote fanmi yo, patikilyèman fanm ak timoun kominote a. Sa enpòtan pou mwen epi mwen fyè anpil pou resevwa pri sa a », endike pou pati pa li Mme Boisrond.
Nan kreye pri sa a, Maison d'Haïti souliye kariè remakab ak enplikasyon sosyal Mme Magloire-Chancy, fè remake direktris jeneral Maison d'Haïti a, Arcelle Appolon. « Atravè pèseverans yo pou kòz yo defann ak angajman konstan yo, de premye loreyat sa yo te demontre enpòtans lidèchip feminen kominotè kòm yon vektè chanjman », endike li nan yon kominikasyon.
Yon pri nan non premye « Maison d'Haïti » a
Adeline Magloire-Chancy, pandan premye pèl tè a pou rekonstriksyon Maison d'Haïti, an 2021
« Premye Maison d'Haïti sa a te deja louvri pou tout moun » ; ensiste Adeline M-Chancy depi kòmansman. Li sonje toujou sware jou premye ane sa a kote Chilyen te rasanble lakay li, an 1973, apre koudeta Augusto Pinochet kont prezidan sosyalis la, Salvador Allende.
Men anvan tout bagay, Ayisyen, ki tap chèche yon pwen amare, t ap boule wou yo sou ri Champagneur, nan Montréal.
« Mwen te pou kont mwen. Mwen pa t gen kote pou repoze m ni menm pou pran yon douch lè yon moun di m : se fasil ou pa gen anyen pou fè sèlman ale kay Max Chancy, li se yon kominis » - Dany Laferrière.
Se nan tèm sa yo Dany Laferrière, temwaye sou orijin Maison d'Haïti pandan premye pèl konstriksyon nouvo kay la, an 2021, devan yon asistans yon santèn moun, ki te gen ladan Adeline Chancy li menm. « Mwen te emu lè Dany te rakonte sa » konfye li jounal la.
« Max pa t la lè mwen rive, ajoute imòtèl la, madanm li gade m epi mwen di li mwen te bezwen yon douch epi 5 segond apre mwen te anba douch la. Pou kont mwen », preside akademisyen an anba ri asistans lan.
Adeline Chancy, 89 an, sonje « jenn gason yon ti jan pèdi » sa a ki te vin frape pòt li an 1976. Li te konnen li deja atravè atik li yo nan « Petit samedi soir », jounal ayisyen ki te trè kritik anvè diktatì Duvalier yo.
« Mwen te wè yon jenn moun vini ki te gen odas di non, rakonte oktojènè a, jenn jounalis sa yo ki te gen temerite pou yo yon ti jan disidan t ap fè m fasine ». Epi jenn temeran sa a fè chemen li : ap pase pa Montréal, li rive jodi a nan Akademi Fransèz la. Epi, pou Adeline Chancy, fè li te ede li lè li te rive nan Montréal te ye « yon moman privilejye solidarite », di li avèk imilite.
Le 798 Champagneur
« Menm duvalieyis yo te konnen adrès sa a », lanse Mme Chancy anba ri lè yo evoke avèk li adrès bilding sa a ki reprezante premye « Maison d'Haïti » a.
Yo t ap debat sou tout bagay la, notamment sou politik. Rasanbleman « 7-9-8 » yo te pèmèt resevwa « sa yo ki te bezwen resevwa », rekonforte yo, reflechi sou lavni, nan pèspektiv yon Ayiti nouvo.
Premye Maison d'Haïti sa a te deja louvri pou tout moun. Vyetnamyen ki t ap kouri kite lagè te jwenn rekonfo nan « 7-9-8 » tou.
Rive nan Montréal an 1965, ap kouri kite Duvalier yo, Adeline Magloire Chancy, mari li Max ak twa pitit pitit yo te deja pataje sa yo te genyen ak imigran yo.
Poutan, refijye politik sa yo ki te deja gen fanmi nan Montréal pa t gen papye. Yo pase 17 ane nan atant, anba estrès pou depòte nenpòt ki lè. Menm operasyon « Mon pays » Pierre Elliott Trudeau pa t ba yo azil. Adeline Chancy pa t jwenn kat rezidans li ke an 1982.
Istorik
1972 : Yon gwoup jenn Ayisyen prezante yon pwojè ete nan Centre d'Emploi du Canada. Yo akòde yo yon ti sibvansyon pou ofri sèvis akèy, akonpayman, entèpretasyon ak èd pou etablisman yon popilasyon ayisyen ki fèk debake nan Montréal.
Jenn vizyonè sa yo enstale nan yon ti biwo YMCA avni du Parc kote yo bay lavi Maison d'Haïti. Pwojè sa a, ke jenn yo te rele Pwojè Maison d'Haïti a, évidemman pa t kanpe ak fen ete 72 la, Charles Dehoux, Nirva Casséus ak Pierre Normil se twa signatè an 1973 yon kòporasyon nou pral konnen depi lè sa a sou non Maison d'Haïti.
1983 : Katye Saint-Michel vin tounen pò amare li, yon fò popilasyon orijin ayisyen te chwazi enstale ladan. Katye pousyerèz sa a, abandone ak ale vini san rete kamyon fatra Montréal yo, pral transfòme ti kras pa ti kras, gras ak enplikasyon anpil fanmi ak travay òganizasyon kominotè ak enstitisyon ki enstale nan li yo.
Finalman, yon gwo chantye revitalizasyon ke Maison d'Haïti patisipe aktivman ladan li pral chanje pou bon jan figi katye a. Jodi a, òganis la resevwa fanmi ki soti nan tout kwen planèt la, moun ki vini chèche azil ak avni nan katye blese, evantre sa a, ki resevwa yo kanmenm ak jenerozite.
Pami moun ki te make Maison d'Haïti, ki enprime ladan valè demokrasi, solidarite, ouvèti ak pataj, fòk nou site Ernst Gresseau, Max Chancy ak Adeline Magloire-Chancy. Twa pèsonalite sa yo, akonpaye yon ekip jenn militan tou osi motive, te literalman fòje ADN Maison d'Haïti a.
