De Fakilte Syans Port-au-Prince rive nan Sena kanadyen
Jean Numa Goudou ·
Senatris Suze Youance te resevwa Meday lò Casimir Gzowski (ki bay pou pi bon kontribisyon ekri nan domèn arpantaj, estrikti oswa konstriksyon lou) an 2017.
Suze Youance toujou resevwa entèlokitè l yo ak yon bèl souri ak je ki klere. Yon ti jan tankou yon diplomat li te prèske vin tounen apre etid klasik li. «Mwen te vle etidye nan Hautes études internationales», li sonje. Men tankou tout timoun ayisyen, paran l yo t ap pouse l mete bòt ak mete kas sekirite: enjenyè sivil, yon metye gason.
«Se toujou ka a jodia an Ayiti», obsève, nan yon entèvyou ak In Texto, moun ki te toujou alèz ak kalkil ak matematik yo, depi li te tou piti. Frè l te deja enjenyè epi sè l te achitèk, se sa k te fè fanmi an ensiste.
Sou enkourajman papa l, li patisipe nan konkou admisyon fakilte Syans lan, ant lòt yo. Yo te pran sèlman 120 kandida, kote te gen 5 fi ladan yo. Li soti 14yèm, sa ki te sezi l anpil.
«Mwen te di tèt mwen: sa sa ye? Mwen pa t menm pare epi mwen fè yon nòt konsa. Mwen te rete paske mwen te pran l kòm yon defi epi mwen pa janm regrèt sa mwen te fè nan jeni», li konfese.
Apre etid li yo, li jwenn yon estaj twa mwa nan Agence canadienne de développement international (ACDI), kòm enjenyè sivil. Yon estaj ki tounen yon travay pèmanan. Paske Suze Youance te pase anviwon 11 an ap konstwi batiman ann Ayiti pou kooperasyon kanadyen an.
An 2006, li emigre. Enjenyè a chwazi Kanada pou l etabli. Anvan li rive, li voye yon demann bay École de technologie supérieure (ETS) pou yon mètrize anvan l fè yon doktora ladan l. Yo aksepte l imedyatman. Paske eksperyans li yo ak ACDI ann Ayiti ouvri pòt Ordre des ingénieurs ba l, san frape. San menm pase nan detou ekivalans etid yo.
Depi premye sesyon li nan ETS, yon pwofesè repere l epi pwopòze l dirije tèz li sou jeni parasisimik. «Se egzakteman sa mwen te vle fè», li di. Li te vle travay sou batiman piblik ann Ayiti ak risk yo ta ka tonbe si yon tranblemanntè rive.
Paske, sis an anvan tranblemanntè 2010 lan, an 1994 deja, li ak yon gwoup enjenyè, kote te gen Claude Prepetit, te kòmanse yon refleksyon sou «reprèz apre kriz». Yo te konsidere yon tranblemanntè tou nan brasey lide a.
«Depi 1996, gwoup la te kòmanse di nou ta dwe gen yon tranblemanntè, «paske tan retou a te rive». Sa ki te rive efektivman an 2010. Enjenyè Youance, ki te etidyan nan mètrize, pa t gen sijè tèz ankò nan moman sa a, paske tout imèb yo te tonbe. Eksepte sa Teleco a, nan Pont-Morin, ki te konstwi an 1980 selon nòm parasisimik yo ak Batiman santral BRH lan, ki te monte an 2006. Memwa l tonbe finalman sou legliz an masonnri Montreal.
Kijan ou vin tounen senatris
Senatris Suze Youance
Anvan l poze kandida devan yon komite endepandan, ke Justin Trudeau te etabli, ki rekòmande manm Sena kanadyen an bay premye minis la, Suze Youance te trè enplike nan monn kominotè a:
• Prezidant konsèy administrasyon Bureau de la communauté haïtienne de Montréal (BCHM).
• Manm konsèy administrasyon Société d'habitation et de développement de Montréal (SHDM);
• Manm konsèy administrasyon òganis Mains utiles;
• Prezidant Asosyasyon paran Collège Sainte-Marcelline;
• Prezidant konsèy syantifik Chaire UNESCO «Fanm ak syans pou devlopman» an Ayiti.
• Manm konsèy administrasyon Institut des sciences, des technologies et des études avancées d'Haïti ak konsèy administrasyon Centre de la petite enfance TechnofloS nan ÉTS.
An plis kalite pwofesyonèl yo, enplikasyon sa yo te favorize anpil chwa li a le 25 septanm 2024. Yo se 105 saj ki chita nan Sena ak yon manda inamovib jiska 75yèm anivèsè yo, sa vle di retrèt pou yo.
Li syèje aktyèlman sou kat komite Sena ki rejwenn domèn ekspètiz li yo ak kontribisyon prensipal li vle mete devan:
Sou-komite sou Vizyon ak Plan an, ki chaje ak sipèvizyon travay renovasyon batiman Cité parlementaire a, Comité sénatorial permanent de l'énergie, de l'environnement et des ressources naturelles; Comité sénatorial permanent de la sécurité nationale, de la défense et des anciens combattants; Comité permanent du Règlement, de la procédure et des droits du Parlement.
Anplis, li te kofonde Groupe parlementaire Canada–Haïti kote li asime koprezidans lan. «Ayiti rete nan priyorite Kanada yo. Gen yon dinamik, li di, men n ap tann konnen direksyon gouvènman ayisyen an vle pran. Nou pa ka siprime yo».
Nwa yo ak divèsite a
Kesyon divèsite a enterese senatris la anpil. «Youn nan manda Sena a se koute epi reprezante minote yo», li raple. Yon gwoup uit senatè okipe pwoblèm ki touche kominote nwa yo, patikilye.
Tout sa ki touche jèn yo, enjenyeri a ak Ayiti antre nan champ vizyon enjenyè a. Sitiyasyon Nwa yo nan Kanada entèpele l tou. «Mwen gen pèspektiv pèsonèl mwen epi gen sa senatris lan», senatris la presize anvan l mete nan kontèks efè George Floyd sou sijè a. «Gen 5 an, pitit fi l te di: papa m te chanje mond lan», Suze Youance sonje.
Depi lè sa a, te gen pwojè, finansman ak «anpil priz de konsyans».
«Nou poze tèt nou kesyon sou bilan an jodia», note palmanntè a.
Yon fowòm ak Université de Victoria etè sa a ta dwe reponn kesyon sa a: kijan nou santi enpak priz de konsyans nouvo sa a 5 an apre?
«Nou vle evalye», senatris la ki se yon moun enteresan konkli.
Apwopo
_Onorab Suze Youance se enjenyè sivil, chèchè, kominikant syantifik ak administratris sosyete sètifye. Titilè yon doktora nan jeni konstriksyon nan École de technologie supérieure (ÉTS), li te travay sou pwoblèm teknik ki gen rapò ak vilnerabilite sismik ak fonksyonalite post-sismik batiman kritik yo, kontribye nan sekirite piblik ak rezilyans enfrastrikti yo. Li te anseye nan ÉTS pandan prèske 15 an epi li te okipe pòs nan fèm jeni-konsèy tankou FNX-INNOV ak CIMA+.
Li patisipe volontèman nan aktivite pwomosyon fanm nan jeni.
Onorab Youance se diplome nan enjenyeri sivil nan Université d'État d'Haïti epi li detni yon mètrize ak yon doktora nan jeni konstriksyon nan ÉTS. Li se manm Ordre des ingénieurs du Québec._