Yon pwa, de mezi
Alain babineau ·
Otè a konpare de evènman ki te rive pandan menm peryòd la nan de vil nan Québec (Trois-Rivières ak Montréal) epi ki pwovoke reyaksyon ki byen diferan.
Otè a mete an konparezon de evènman ki te pase pandan menm peryòd la nan de vil nan Québec (Trois-Rivières ak Montréal) epi ki pwovoke reyaksyon ki trè diferan. Yon fanm nan Trois-Rivières t ap difize an dirèk jouman rasisis kont moun nwa, arab ak mizilman. Moun yo sanble te jwenn sa komik.
Epi yon jèn gason nan Montréal ki te joure vyolaman yon polis SPVM pandan yon arè sou wout. Kondanasyon nan Assemblée nationale, denonse pa majistra Montréal la, montre dwèt sou orijin li.
De konpòtman ki repwochab. De reyaksyon kolektif ki radikal diferan. Poukisa?, Alain Babineau mande — jris diplome nan McGill epi ansyen sou-ofisye eta-major nan GRC.
Nòt otè a
Mwen se yon ansyen polis ak jeran eta-major ki pran retrèt nan GRC. Mwen pase karyè mwen bò kote fanm ak gason ki fè travay difisil sa a nan premye liy, chak jou ekspoze ak vyolans vèbal, pwovokasyon ak abi nan tout kalite. Mwen konnen pri imen metye sa a. Mwen konnen sa li koute, nan kò ak nan nanm, pou absòbe jou apre jou ostilite moun yo ke nou la pou pwoteje yo menm.
Mwen se tou yon moun ki rasalize. Antirasist konvenki ak defansè dwa moun, mwen gen tolans zewo pou pawòl ak jès ki pote atent ak diyite imen — kèlkeswa sous li, kèlkeswa sib li.
Sa pa yon kontradiksyon. Se jisteman gad doub sa a — sa ki te viv de ladan reyalite travay polis la, ak sa ki te viv de ladan sa ki vle di yo gade ou diferaman, trete ou diferaman, jije ou diferaman — ki pèmèt mwen wè sa ke anpil lòt moun chwazi pa wè. — Alain Babineau
Ann klè : Joure yon polis se enakseptab ! Teni pawòl rasisis an piblik se enakseptab ! De a merite menm endiyasyon an. De a merite menm repons lan. Sa mwen pa ka aksepte, se ke nou chwazi youn epi nou ri sou lòt la !
Pati I
De ensidan. De moun. De reyaksyon kolektif ki radikal diferan. Poukisa ? Pandan dènye mwa yo, de afè te souke rezo sosyal québécois yo. Nan de ka yo, moun yo te piblikman teni pawòl rayisman, degradan ak vyolan. Nan de ka yo, gwoup vilnerab yo te vize. Men kanmenm, reyaksyon piblik la, medya yo ak enstitisyon yo pa t menm ditou.
Premye ka
Yon Québécoise « de souche » Yon fanm, Québécoise « de souche », difize sou rezo sosyal yo « lives » kote li pwofere, aparaman anba enfliyans alkòl, jouman rasisis ak degradan kont moun nwa, arab ak mizilman. Li itilize tèm ordurye pou distenge tèt li de moun rasalize yo. Paran yo enkyete ke li travay bò kote timoun ki soti nan divèsite.
Dezyèm ka
Yon jèn gason ki gen orijin arab Yon jèn gason ki gen orijin arab, ki di li se Québécois nèt, yo filme li pandan yon arè sou wout ap joure vyolaman yon polis SPVM ak tèm misojiyen ekstrèm. Yon lòt videyo montre li ap joure de lòt ajan. Li gen antesadan jidisyè ki enkli yon kondanasyon pou fwòd an 2025, amann nan plizyè vil pou jouman kont polis, ak ankèt ki an kou.
De konpòtman yo repwochab. Pwen.De konpòtman yo repwochab. Pwen.
Pati II
Men ann gade kijan sosyete a te reaji pou chak youn Nan premye ka a : pataj viral, parodis, mèm. Yo pase l an jwèt. Yo site fraz li yo tankou blag. Yo kòmante ak amizman. Epi lè vwa yo leve pou denonse, reflèks la vit : « Li pwobableman malad. Li bezwen èd. » Yo envoke detres sikolojik, depandans alkòl. Yo rele pou konpasyon. Okenn kondanasyon ofisyèl. Okenn entèvansyon dokimante nan otorite yo. Okenn atik nan medya rekonèt yo.
Nan dezyèm ka a : kondanasyon inannim nan Assemblée nationale. Mosyon adopte. Majistra Montréal la pale de pawòl « repousan ». Chèf SPVM la monte nan kreno. Jounalis yo entèpèle paran li yo. Yo debat sou yon vid jiridi minisipal. Yo mande yon regilamasyon. Yo asosye konpòtman li yo ak orijin li, kilti li, estati imigran li — menm si li afime li santi l Québécois nèt.
Pati III
Ann poze vrè kesyon yo Poukisa nou pale de maladi mantal pou youn, men jamè pou lòt la ? Depi videyo premye a yo sikile, yon pati nan piblik la imedyatman te evoke sante mantal, alkòlism, detres. Men ann poze tèt nou kesyon an onètman : èske, yon sèl moman, nou te piblikman konsidere ke dezyèm nan te ka, li tou, soufri de twoub konpòtman, enpilsivite patolojik, yon relasyon pwoblematik ak otorite a ? Non. Pa yon sèl fwa. Pou li, okenn dyagnòstik biyeveyan. Okenn apèl pou konpasyon. Dirèkteman : kondanasyon, sanksyon, senbòl.
Obsèvasyon an
Maladi mantal sèvi isit la kòm yon boukye — men sèlman pou kèk moun. Epi boukye sa a gen yon koulè / yon etni.
Poukisa pawòl youn fè ri, pandan ke sa lòt la fè frisone ? Sa pa nouvo. Québec gen yon long memwa nan koze rasism abiye an divètisman. Pandan plizyè jenerasyon, blag sou « Nèg », sou Arab yo, Jwif yo, masisi yo oswa imigran yo te sikile nan sal espektak, nan radyo, nan televizyon — souvan kache dèyè imou popilè, « kilti tè a » oswa « franc-parler québécois ».
Yo te ri. Yo te aploze. Epi sa ki te ose plenn te pase pou moun ki « pa konprann blag la » oswa ki « wè rasism toupatou ».
Rezo sosyal yo pa envante fenomèn sa a. Yo amplifye l, akselere l, monetize l. « Lives » rasisis yo pa difize ankò sou ond yon radyo — yo strime an dirèk, like, pataje, transfòme an mèm. Mekanis la idantik : choke yon minòrite, fè majorite a ri, epi rele sa otantisite.
Ri a pa nèt. Li revele pou ki moun nou akòde imanite — ak pou ki moun nou refize diyite yo pran o serye. Lè ri sa a dire depi plizyè jenerasyon, li pa rele imou ankò. Li rele konplisite. - Alain Babineau
Poukisa nou asosye youn ak orijin li, men pa lòt la ? Dezyèm nan te prezante nan anpil medya kòm « ki gen orijin arab », pandan ke li di li se Québécois, tankou si sa te eksplike aksyon li yo. Yo te entèpèle paran li yo. Yo te evoke chòk kiltirèl. Men premye a — Québécoise de souche, ki soti Trois-Rivières — pa t janm prezante kòm senbòl yon derive kiltirèl franco-québécoise. Aksyon li yo pou li yo. Alò poukisa sa lòt la yo ta pou tout yon kominote ?
Pati IV
Sa lalwa di — ak sa nou bliye pran swen distenge Joure yon polis se pa yon krim hayisman. Se yon enfrasyon nan yon règleman minisipal — la kote youn egziste. Sa repwochab, sa enakseptab, men sa pa menm bagay la, sou plan jiridi, ke vize yon gwoup idantifiab ak pawòl hayisman pandan yon difizyon piblik. Kòd kriminèl Kanada.
Atik 319(1) — Enkitasyon piblik ak hayisman Atik 319(1) nan Kòd kriminèl la prevwa ke nenpòt moun ki, pa kominikasyon deklarasyon nan yon kote piblik, ensite hayisman kont yon gwoup idantifiab, ka pini ak anprizònman maksimòm de de an.1 Anba atik 318(4), yon gwoup idantifiab deziye nenpòt seksyon nan popilasyon an ki diferansye pa koulè, ras, relijyon, orijin nasyonal oswa etnik, laj, sèks, oswa oryantasyon seksyèl li.2
Kounye a, lòt videyo disponib yo montre klèman ke jèn gason an joure polis tout jan konfon — gason kou fanm. Sib li pa fanm kòm gwoup idantifiab ki baze sou sèks. Sib li, se otorite polis kòm enstitisyon. Chaj misojiyen aparant nan videyo ki pi viral la pa reflete donk yon hayisman sistematik kont fanm — li enkri nan yon ostilite jeneralize kont fòs lòd, kèlkeswa jan yo.
Konsta sa a afebli jiridikmman tout tantativ pou kalifye aksyon li yo kòm krim hayisman nan sans atik 319 nan Kòd kriminèl la. Alò, difizyon piblik repete, devan plizyè milye abòne, ki vize eksplisman moun akòz koulè po yo, orijin etnik yo oswa relijyon yo : men sa atik 319 a vize jisteman. Men kanmenm, se kontrè ki pase nan reyaksyon kolektif la.
Sa jirispridans lan moutre nou Gen nan Kanada yon jirispridans enpòtan sou kesyon pawòl hayisman ki teni kont gwoup idantifiab yo. Arè Bou Malhab c. Diffusion Métromédia CMR inc. [2011]3 se patikilye pètinan isit la, paske li konsène jisteman pawòl rasisis ki teni piblikman kont chofè taksi ki gen orijin arab ak ayisyen nan Montréal.
Yon animatè radyo te teni pawòl denigran kont chofè sa yo, akize yo de koripsyon, enkompetans ak malpwòpte. Tribinal Siperyè a te inisyalman òdone peman 220 000 $ bay 1 100 chofè yo ki te vize. Lakou Siprèm lan finalman rejte rekours kolektif la an difamasyon — pa paske pawòl yo te akseptab, men pou yon rezon pwosediral : pawòl yo te « dilye nan foul la » akòz gwosè gwoup la, ki te rann li enposib pou pwouve yon prejidis endividyalize pou chak manm.
Sa desizyon sa a pa di, se ke kalite pawòl sa yo legal oswa san konsekans. Li di sèlman ke wout sivil la an difamasyon kolektif te inaplikab nan kontèks espesifik sa a. Dispozisyon penal atik 319 nan Kòd kriminèl la rete antye.
Lakou Siprèm Kanada — 1990
R. c. Keegstra : limit legitim pou libète ekspresyon Libète ekspresyon gen limit. Nan arè R. c. Keegstra [1990]4, Lakou Siprèm lan deside ke dispozisyon ki entèdi pwopagann hayisman konstitye limit rezonab ak jistifiab pou libète ekspresyon nan yon sosyete lib ak demokratik. Ou gen dwa pou choke, ofanse, deranje. Ou pa gen dwa pou fomante hayisman kont yon gwoup rasalize, relijye oswa etnik.
Sa ke estanda doub sa a revele Rasism banalize lè li soti « nan kay nou » toujou se rasism. Mizojini kondane lè li soti « nan lòt la » toujou se mizojini. Men trete de reyalite sa yo ak balans diferan revele yon bya sistemik ke nou dwe nonmen onètman : nou gen tandans jije moun rasalize yo pou aksyon yo, epi eskize moun blan yo pou sikonstans yo.
Sa pa vle di jouman kont yon polis akseptab. Yo pa l. Sa pa vle di jèn gason an pa dwe rann kont aksyon li yo. Li dwe.
Sa vle di ke fanm ki teni pawòl rasisis an dirèk, devan plizyè milye entènòt, ki trete moun yo yon fason degradan akòz koulè po yo oswa relijyon yo, epi ki potansyèlman travay ak timoun ki soti nan menm kominote sa yo — li tou dwe rann kont aksyon li yo. Epi sosyete a — medya, enstitisyon, entènòt — dwe endiye ak menm entansite a.
Yon pwa, de mezi ! Sa pa jistis. Sa se refleksyon ang mouri kolektif nou yo. Li lè pou nou gade yo fas a fas !
Post-scriptum otè a
Atik sa a pa vize pou minimize youn oswa lòt konpòtman ki dekri yo, ni pou pwoteje nenpòt ki moun. Li vize pou montre enkohezans reyaksyon kolektif nou yo — paske se jisteman nan enkohezans sa a ke prejije a viv.
Opinyon ki eksprime nan atik sa a se sa otè a.
Alain Babineau, JD/BCL, se diplome nan Fakite dwa Inivèsite McGill epi ansyen sou-ofisye eta-major nan GRC. Li se direktè dosye profilaj rasyal ak sekirite piblik nan Red Coalition Inc. ak direktè pledwaye ak afè frankofòn nan Sekretarya rekours kolektif moun nwa yo (BCAS).