Rasyis sou Entènèt dokimante pa CRAVE
Rédaction Intexto ·
Sondaj la te reyalize pa Léger Opinion – LEO, soti 12 jiska 27 novanm 2025 dènye a, nan men 200 repondant.
Yon nouvo etid Centre de recherche-action pour le vivre-ensemble (CRAVE) revele ke prèske twa moun nwa sou kat, nan Kebèk, deklare yo te viktim oswa temwen pawòl oswa jès rasist ak anti-imigran sou entènèt. Sondaj la te reyalize pa Léger Opinion – LEO, soti 12 pou rive 27 novanm 2025, bò kote 200 moun ki te reponn.
« Cyber-rasisòm pa yon fenomèn majinal. Li fè pati dinamik sosyal pwofon, alimante pa prejije ak esteyeotip ki transfere kounye a nan espas nimerik la », afime prezidan CRAVE a, Guillaume Ambroise.
Face a reyalite sa a, CRAVE di li vle aji pa rechèch, edikasyon ak aksyon kominotè nan objektif pou « dokimante pou pi byen sansibilize epi pwopoze solisyon pou bati yon sosyete ki pi enklizif ak respektye dignite tout moun ».
Rezilta yo montre ke platfòm nimerik yo jwe yon wòl santral nan difizyon pawòl rasizé yo. Facebook domine lajman (63 %), espesyalman pami moun ki gen laj 36-55 an, sa ki koresponn ak tandans itilizasyon ke lòt etid kanadyen ak entènasyonal yo te obsève.
Platfòm vizèl tankou Instagram ak TikTok, ki trè frekante pa jèn yo, konstitye tou espas majè sikilasyon kontni rasizé, souvan anba fòm mèm, videyo viral oswa kòmantè k ap devalorize.
Obsèvasyon sa yo rejwenn travay Jakubowicz et al. (2017), ki demontre ke anviwonman nimerik yo favorize viralite diskou rayisab yo, espesyalman lè yo entegre nan fòma imorizab oswa pseudo-jwèt.
Enpak emosyonèl cyber-rasisòm yo patikilèman makè. Ansyete a touche 67 % moun ki te reponn yo, ak yon entansite pi fò pami moun ki gen laj 18-35 an, sa ki koresponn ak konklizyon rechèch kanadyen sou efè sikolojik rasisòm sistematik ak nimerik (Cranston & Bennett, 2024). Degou a konstitye reyaksyon ki pi entans la : 61 % moun ki te reponn yo deklare yo te resanti li « anpil » oswa « anpil anpil ».
Reyaksyon sa a, ki patikilèman fò pami jèn adilt ak granmoun aje yo, temwaye yon santiman vyolasyon moral ak yon repilsyon pwofon fas ak pawòl rasist yo. Rezilta sa yo fè pati obsèvasyon Perry (2017), ki souliye ke rasisòm sou entènèt aji kòm yon fòm vyolans senbòlik, ki afekte entegrite sikolojik ak idantitè moun ki sible yo.
Estrateji reyaksyon ke moun ki te reponn yo adopte revele yon tansyon ant konfrontasyon, pwoteksyon ak retrè. Majorite moun ki reyaji yo chwazi reponn oswa debat (61 %), espesyalman adilt d laj entèmedyè, sa ki ka reflete yon volonte rezistans oswa reyafimasyson idantite.
Sepandan, estrateji pwoteksyon pèsonèl yo tou trè prezan : 51 % inyore oswa bloke otè yo, epi 53 % siyen kontni yo. Fanm yo distenge tèt yo pa yon itilizasyon pi frekant blokaج (72 %) ak sipò sosyal (65 %), sa ki koresponn ak analiz entèseksyonèl ki montre ke fanm nwa yo souvan fè fas ak yon doub ekspozisyon, rasisòm ak seksism, epi yo mobilize plis rezo sipò pou fè fas ak sa (Jakubowicz et al., 2017).
Depo plent fòmèl yo rete majinal (15 %), sa ki reflete yon mank konfyans nan mekanis enstitisyonèl yo, yon tandans ke travay Canadian Race Relations Foundation (2024) tou obsève. Fèb itilizasyon recours ofisyèl sa a souliye nesesite amelyore aksesibilite, transparan ak efikasite mekanis rapòte ak pwoteksyon yo.
An jeneral, rezilta ankèt sa a konfime ke cyber-rasisòm konstitye yon fòm kontanporen vyolans rasyal, ki pwofondeman anrasinen nan dinamik nimerik ak sosyal Kebèk la.
Variyasyon yo selon laj ak sèks revele pwofil vilnerabilite distenk, ki dwe pran an kont nan elaborasyon politik piblik, pwogram edikatif ak estrateji prevansyon.
Travay Jakubowicz, Perry, Cranston ak lòt chèchè yo demontre ke lit kont cyber-rasisòm nesesite yon apwòch miltidinansyonèl : ranfòsman mekanis moderasyon, sipò sikolojik, edikasyon nimerik, responsabilizasyon platfòm yo ak mobilizasyon kominotè.
Ankèt sa a kontribiye nan dokimantasyon eksperyans moun nwa yo viv nan Kebèk epi li mete an limyè ijans aji pou kreye anviwonman nimerik ki pi sekirize, enklizif ak respektye. Li raple tou ke cyber-rasisòm pa yon fenomèn izole, men yon pwolongasyon dinamik rasyal deyò entènèt la, ki egzije yon repons kolektif, enstitisyonèl ak sosyetal.