Mwen pa "racisé"
Philippe Chancy ·
Jou mwen te tande tèm « moun ki viktim rasis » pou premye fwa a
M'ap rakonte nou yon bagay. Se pa yon teyori. Se pa yon konsèp. Se vi m.
Mwen rive isit la avèk yon istwa, avèk yon orijin ayisyen mwen pote tankou yon moun pote yon sikatris: avèk fyète, avèk doulè, avèk limyè. Non m, paran m, souvni m, tout sa fè pati mwen.
Epi lè mwen rive nan Kebèk, mwen di tèt mwen: Isit la, m'ap bati yon bagay. Isit la, m'ap rete mwen menm. Isit la, m'ap respire.
Mwen pa t prevwa ke yon jou, y'ap mete m nan yon kategori mwen pa janm chwazi.
Jou mwen tande tèm "moun rasiyalize" pou premye fwa
Mwen resevwa l tankou yon kalòt an silans. Yon mo pwòp, yon mo militan, yon mo "byen panse", men yon mo ki redui m.
Yo te pretann ap eksplike m ki moun mwen ye. Yo te deside pou mwen. Yo te mete m nan yon kaz yo kreye nan yon biwo, nan yon atik, nan yon kwonik.
Mwen pa janm santi m etranje pase jou yo te vle "defann" m avèk yon mo ki pa di anyen sou mwen, sof koulè m.
Men mwen, mwen konnen, kote mwen soti ak kote mwen ye
Mwen soti Ayiti, wi. Nan chalè, nan bri, nan gwo ri, nan priyè ki monte nan syèl tankou zwazo blese. Mwen soti nan yon pèp kourajè, ki tonbe epi ki leve.
Men mwen se isit la tou. Nan fredi a, nan lang kebekwa a, nan lari kote yo aprann mache yon lòt jan. Mwen travay isit la. Mwen peye taks mwen isit la. Mwen ri isit la. Mwen soufri isit la. Mwen reve isit la.
Mwen pale avèk aksan isit la ak memwa laba a. Mwen pa gen de idantite: mwen gen yon sèl, konplè, vivan.
Alò poukisa yon mo ta dwe koupe m an de?
Alò poukisa fòk mwen kite yo redui m a yon mo ki pa rakonte anyen sou konplèksite sa a?
Nan Kebèk, nou tout gen yon orijin
Italyen an. Ilandè a. Fransè a. Grèk la. Libanè a. Vyetnamyen an. Epi mwen, Ayisyen an.
Nou tout soti yon kote.
Tout.
Sof Premye Nasyon yo, ki se sèl ki ka di: Isit la, se lakay nou depi tout tan.
Alò poukisa, nan yon pwovens kote chak moun gen yon orijin, orijin pa m ta dwe vin yon konsèp politik pandan lòt yo rete envizib, "nòmal", evidan?
Poukisa mwen, mwen vin "rasiyalize", men pa lòt la?
Sa pa jis. Sa pa gen sans. Epi sou tout bagay, sa pa imen.
Mo sa a pa pwoteje m — li redui m
Mwen pa "rasiyalize". Mwen se yon pitit gason, yon frè, yon travayè, yon zanmi. Mwen se yon nonm k'ap eseye, ki gen dout, k'ap avanse. Mwen se yon moun ki gen doulè tou pafwa, ki gen krentif tou, ki bezwen lanmou tou.
Mwen se yon Kebekwa ki soti lòt kote, tankou prèske tout moun isit la.
Epi mwen refize yo kole m yon etikèt ki koupe lavi m an de.
Kebèk merite pi bon pase mo ki separe
Lè mwen tande kèk kwonikyè ap repete tèm sa a, tankou yo gen verite a sou sa ki "nan majorite a" ak sa ki "rasiyalize", sa fè m mal. Pa paske y'ap pale de mwen, men paske y'ap pale nan plas mwen.
Paske y'ap mete ant nou miray nou menm, nan lavi tout tan, n'ap eseye pa wè.
Paske mo yo, yo menm, gen pwa plis pase jès nou, nou menm.
Men poukisa m'ap pale
M'ap pale jodi a paske mwen bouke yo ap klase m. Bouke yo panse y'ap dekri m alòske y'ap efase m. Bouke yo redui yon moun a koulè po l alòske nou tout gen yon kè, yon pase, yon orijin, yon rèv.
Mwen vle yo tande sa:
Mwen pa "rasiyalize". Mwen vivan. Mwen imen. Mwen se isit la menm jan ak laba a.
Epi mwen refize yon mo vin retire m sa mwen pase ane ap konstwi.